De energiemarkt verandert continu, daarom praten wij je bij en blikken wij alvast vooruit op volgende week.
Na weken van stijgende prijzen is het beeld op de gasmarkt deze week gedraaid. Berichten over mogelijke afspraken tussen de Verenigde Staten en Iran over de Straat van Hormuz zorgden voor een flinke prijsdaling. Toch is dat niet alleen goed nieuws: juist de lagere Europese prijzen kunnen het vullen van de gasvoorraden bemoeilijken, omdat LNG-ladingen dan eerder richting Azië varen. De Europese en Nederlandse opslagen liggen nog altijd fors achter op vorig jaar. Op de elektriciteitsmarkt blijven de prijzen intussen hoog: aanhoudende warmte, weinig wind en beperkingen bij energiecentrales houden de EPEX-noteringen op niveau, ondanks het goedkopere gas.
| Gas (MWh) | 30 Juli | 6 Aug | Elektriciteit (MWh) | 30 Juli | 6 Aug |
| TTF Daggas | 58.32 | 58.04 | Base Aug 26 | 123.64 | 127.03 |
| TTF Aug 26 | 58.18 | 55.77 | Peak call 27 | 107.38 | 105.52 |
| TTF call 27 | 41.99 | 40.62 | Base call 27 | 101.23 | 97.81 |
| TTF call 28 | 29.74 | 29.30 | Base call 28 | 85.42 | 82.62 |
Zicht op doorbraak rond Straat van Hormuz
De gasprijzen zijn de afgelopen dagen aanzienlijk gedaald. Aanleiding waren berichten van dinsdag 4 augustus over gesprekken tussen de VS en Iran, die specifiek gericht zouden zijn op het heropenen van de Straat van Hormuz. Andere geschilpunten tussen beide landen liggen vooralsnog niet op tafel. Uit de berichtgeving komt het beeld naar voren dat Iran de feitelijke controle over de zeestraat grotendeels behoudt, maar gedurende de eerste zestig dagen geen tolheffing mag toepassen op passerende schepen. Deze periode kan worden verlengd; over de situatie daarna wordt in een later stadium onderhandeld.
De markt reageerde direct. Het septembercontract voor TTF-gas zakte in enkele handelsdagen met ruim tien procent. Wel is de nodige voorzichtigheid op zijn plaats: er is nog niets officieel bevestigd en over de precieze inhoud van de afspraken bestaat veel onduidelijkheid. Nieuwe berichten uit de regio kunnen de prijzen dan ook snel weer in beweging brengen.
Lagere gasprijzen bemoeilijken juist de wintervulling
Hoe tegenstrijdig het ook klinkt: de gedaalde gasprijzen kunnen voor Europa nadelig uitpakken. De reden ligt bij de gasvoorraden, die dit jaar in een lager tempo worden gevuld dan gebruikelijk. Nu de Europese prijzen dalen, verliest Europa terrein in de concurrentiestrijd om LNG. Aziatische landen importeren op dit moment meer LNG dan in voorgaande jaren, en dat gaat direct ten koste van de aanvoer naar Europa. Ter illustratie: de Nederlandse LNG-import lag in juli veertig procent lager dan in dezelfde maand vorig jaar.
Daar komt bij dat de vraag naar gas voor elektriciteitsproductie in grote delen van Europa hoog is. Lage waterstanden beperken de productie van kern- en waterkrachtcentrales, waardoor gascentrales vaker moeten bijspringen. De uitgangspositie is bovendien al krap: de Europese opslagen zijn momenteel voor circa 58% gevuld, tegenover 70% vorig jaar rond deze tijd. In Nederland is het verschil nog groter, met een vulgraad van 39% tegenover 59% een jaar geleden. Om de vuldoelen richting de winter te halen, zal het injectietempo dus omhoog moeten en de huidige prijsverhouding met Azië helpt daar niet bij.
Elektriciteitsmarkt blijft gespannen ondanks goedkoper gas
Op de elektriciteitsmarkt is van ontspanning nog weinig te merken. In grote delen van Europa draaien energiecentrales op verminderde capaciteit of liggen ze zelfs stil. Kerncentrales kampen opnieuw met koelwaterproblemen: het rivierwater is te warm om te gebruiken én om te lozen. Om het wegvallende vermogen op te vangen, moeten vooral in de avonduren extra gascentrales worden opgestart. Dat is een kostbare aangelegenheid, zeker bij de nog altijd relatief hoge gasprijzen. Het gevolg is dat de EPEX-prijzen in vrijwel heel Europa hoog blijven, met op sommige dagen minimale kwartierprijzen boven de 70 €/MWh en dagelijkse pieken die veelal rond de 200 €/MWh lagen.
Tegelijkertijd draaide de duurzame productie in Nederland de afgelopen weken op volle toeren. In juli dekten zon en wind samen gedurende 23% van de tijd de volledige Nederlandse elektriciteitsvraag, en afgelopen week kwam het aandeel hernieuwbare stroom uit op 60%. Toch bleven ook de gas- en kolencentrales stevig produceren; kolencentrales namen vorige week bijna 15% van de binnenlandse vraag voor hun rekening. Per saldo exporteerde Nederland een hoeveelheid elektriciteit gelijk aan zo’n 15% van de eigen vraag naar de buurlanden.
Regelbaar vermogen nog jaren onmisbaar
Eind juli publiceerde adviesbureau BlueTerra de halfjaarlijkse WKK-barometer, met een opvallende conclusie: warmte-krachtkoppelingen blijven langer en intensiever nodig dan eerder werd aangenomen. De groei van wind- en zonne-energie blijft achter bij de verwachtingen, terwijl de elektriciteitsvraag juist toeneemt. BlueTerra rekent er nu op dat netleverende WKK’s in 2030 circa 3.300 vollasturen draaien, een opwaartse bijstelling van twintig procent ten opzichte van de vorige barometer. De vraag naar flexibel, regelbaar vermogen blijft de komende jaren dus groot. Wel is er nog geen duidelijkheid over de fiscale behandeling, CO₂-kosten en eventuele compensatieregelingen voor dit vermogen.
Vooruitblik
Alle ogen zijn deze week gericht op het vervolg van de gesprekken tussen de VS en Iran. Er wordt gewerkt aan een gezamenlijke verklaring, maar zolang officiële bevestiging uitblijft, blijft de markt gevoelig voor elk nieuw bericht, zowel in positieve als negatieve richting.
Op de elektriciteitsmarkt blijft het weerbeeld bepalend. Voor de komende twee weken worden in vrijwel heel Europa aanhoudend hoge temperaturen verwacht, met veel zonproductie overdag maar naar verwachting weinig wind. Ook blijft het in grote delen van Europa voorlopig droog, waardoor de koelwaterproblemen bij energiecentrales niet snel zullen verdwijnen. Daarmee blijft de kans op prijspieken, met name in de avonduren, onverminderd aanwezig.
De combinatie van onzekerheid rond de Hormuz-deal, achterblijvende gasvoorraden en een gespannen elektriciteitsmarkt zorgt ervoor dat de volatiliteit op de energiemarkten voorlopig hoog blijft.