De energiemarkt verandert continu, daarom praten wij je bij en blikken wij alvast vooruit op volgende week.
De gasprijzen hebben de afgelopen week een licht dalende beweging laten zien. Aanvankelijk stonden de prijzen onder druk door berichten over mogelijke onderhandelingen tussen Iran en de Verenigde Staten over een bestand, wat de doorgang van schepen door de Straat van Hormuz zou kunnen vergemakkelijken. Op 28 september bleek echter dat deze onderhandelingen vooralsnog niet tot een akkoord hadden geleid, waarna de gasprijzen die dag weer opliepen. De neerwaartse druk keerde vervolgens terug, mede door een grotere aanvoer van LNG naar de Nederlandse havens en het aanhoudend milde weer.
| Gas (MWh) | 24 Sep | 1 Okt | Elektriciteit (MWh) | 24 Sep | 1 Okt |
| TTF Daggas | 74.98 | 73.80 | Base Nov 26 | 173.1 | 171.7 |
| TTF Nov 26 | 75.11 | 73.99 | Peak call 27 | 139.7 | 139.1 |
| TTF call 27 | 58.41 | 58.38 | Base call 27 | 128.4 | 127.3 |
| TTF call 28 | 37.91 | 38.09 | Base call 28 | 98.02 | 97.29 |
Diplomatie
De gasprijzen lieten tussen 25 en 28 september overwegend een neerwaartse beweging zien. Een belangrijke aanleiding was het nieuws over mogelijke diplomatieke toenadering tussen Iran en de Verenigde Staten. Een eventueel akkoord zou de doorgang van tankers door de Straat van Hormuz kunnen vergemakkelijken, in ruil voor het versoepelen van de door de VS opgelegde economische sancties. Op 28 september veerden de prijzen echter weer op, nadat duidelijk werd dat een akkoord voorlopig niet haalbaar was vanwege voorwaarden waaraan niet werd voldaan.
Na 28 september zette de lichte neerwaartse beweging van de gasprijzen zich weer voort. Daarbij speelt onder meer de verwachte LNG-aanvoer een rol. Tussen 26 september en 7 oktober worden dertien LNG-tankers in Nederlandse havens verwacht, wat op korte termijn voor voldoende aanvoer zorgt. Daarnaast zorgen de milde temperaturen voor een lagere gasvraag, waardoor er minder druk ligt op het verder vullen van de Nederlandse gasopslagen. Deze zijn inmiddels voor circa 58% gevuld. Alleen in 2021 lag de vulgraad op dezelfde datum nog lager.
EPEX
Ook de ontwikkeling van de gasopslagen speelt momenteel een belangrijke rol in de prijsvorming. De Europese gasopslagen zijn inmiddels voor circa 69% gevuld. Om de druk op de markt te beperken, heeft Europa besloten de vuldoelen te verlagen. Voor Nederland betekent dit dat het doel wordt verlaagd van 115 TWh naar 93 TWh, wat overeenkomt met een vulgraad van circa 64%. Volgens het kabinet blijft de leveringszekerheid hiermee voldoende geborgd.
De Nederlandse gasopslagen zijn momenteel voor circa 53% gevuld. Tegelijkertijd heeft Duitsland staatsbedrijf SEFE gevraagd extra gas in te kopen om de Duitse opslagvulling verder te ondersteunen. De combinatie van relatief lage opslagniveaus en onzekerheid over de gasaanvoer betekent dat de markt ook richting de komende winter gevoelig blijft voor verstoringen. Daarmee blijft de kans op aanhoudend verhoogde gasprijzen voor de komende winter aanzienlijk.
Elektra
Voor de EPEX-prijzen in de periode van 25 september tot en met 1 oktober viel vooral op dat de kwartierprijzen in de avonduren relatief hoog waren. De hoogste prijzen liepen daarbij op tot bijna €300/MWh. De absolute piek werd op 28 september bereikt, met een kwartierprijs van €390/MWh.
Een belangrijke factor hierbij was de verminderde beschikbaarheid van nucleaire energie en waterkracht. Door de aanhoudende droogte was er minder koelwater beschikbaar voor nucleaire installaties, waardoor de nucleaire productie onder druk stond. In combinatie met de hogere gasprijzen en mogelijk tegenvallende wind- en zonneproductie droeg dit bij aan de hoge gemiddelde EPEX-prijzen.
Vulverplichting op de schop?
De Nederlandse overheid wil dat de Europese verplichtingen voor het vullen van gasopslagen na 2027 in hun huidige vorm verdwijnen. Volgens Nederland verstoren de huidige vuldoelen de gasmarkt en leiden ze tot onevenredig hoge kosten voor landen met veel opslagcapaciteit, zoals Nederland. Een deel van het gas dat in Nederlandse opslagen wordt opgeslagen, kan immers ook worden geëxporteerd naar België en Duitsland, terwijl de kosten voor het vullen van deze opslagen grotendeels bij Nederland liggen. Het nieuwe systeem, dat vanaf de winter van 2028/2029 zou moeten gelden, moet daarom meer aansluiten bij de daadwerkelijke gasvraag van individuele landen.
Ook binnen Nederland wordt gekeken naar verschillende maatregelen om de gasmarkt beter te laten functioneren. Zo wordt onderzocht of energieleveranciers verplicht kunnen worden om een bepaald percentage van het door hen te leveren gasvolume zelf op te slaan. Daarmee zou de verantwoordelijkheid voor het vullen van de gasvoorraden meer bij marktpartijen komen te liggen en minder bij de overheid.
Daarnaast wordt gekeken naar een verbetering van het systeem voor toegang van derden tot gasopslagen. Door technische en praktische belemmeringen weg te nemen, moeten marktpartijen eenvoudiger toegang kunnen krijgen tot beschikbare opslagcapaciteit. Dit kan de concurrentie om opslagruimte vergroten en tegelijkertijd de liquiditeit van de markt verbeteren.
Tot slot wordt de mogelijkheid onderzocht om een publieke strategische gasopslag aan te houden met een omvang van circa 5 TWh, oftewel ongeveer 0,5 miljard m³. Deze reserve zou uitsluitend bedoeld zijn als noodvoorraad bij uitzonderlijke verstoringen van de gasvoorziening en niet om reguliere schommelingen op de gasmarkt op te vangen.
Vooruitblik
Hoe de onderhandelingen tussen de VS en Iran zich de komende periode ontwikkelen, zal een belangrijke invloed hebben op de gasprijzen en daarmee ook op de elektriciteitsprijzen. Voor de komende week wordt in Nederland relatief zacht weer verwacht, met temperaturen die iets boven het gemiddelde liggen en perioden met zon. Vanaf woensdag kan het weer wisselvalliger worden, met mogelijk meer mist en minder wind. Een combinatie van weinig wind en beperkte zonneproductie kan de elektriciteitsprijzen op bepaalde momenten extra onder druk zetten.