De energiemarkt verandert continu, daarom praten wij je bij en blikken wij alvast vooruit op volgende week.
Na een korte heropening van de Straat van Hormuz zijn de spanningen opnieuw toegenomen, waardoor de onzekerheid over een mogelijke de-escalatie is vergroot. Dit vertaalt zich in stijgende kortetermijn gasprijzen, die sinds vrijdag 17 april een opwaartse trend laten zien. Tegelijkertijd zijn er in Nederland juist vaker momenten met lage elektriciteitsprijzen, gedreven door een sterke aanvoer van duurzame energie. Als reactie op de ontwikkelingen in het Midden-Oosten werkt de Europese Commissie aan plannen om de strategische weerbaarheid van Europa te versterken.
| Gas (MWh) | 16 April | 23 April | Elektriciteit (MWh) | 16 April | 23 April |
| TTF Daggas | 42.28 | 44.68 | Base Mei 26 | 83.38 | 84.45 |
| TTF Mei 26 | 42.42 | 44.50 | Peak call 27 | 92.12 | 91.73 |
| TTF call 27 | 35.17 | 36.53 | Base call 27 | 85.85 | 89.28 |
| TTF call 28 | 27.25 | 27.91 | Base call 28 | 77.37 | 78.31 |
Prijzen lopen iets op door chaos in onderhandelingen
Enkele aanvallen op schepen die de Straat van Hormuz proberen te passeren hebben de spanningen in de markt verder doen oplopen. Een poging van president Trump om de markt te kalmeren met de suggestie van “mogelijke gesprekken op vrijdag” werd door de markt beperkt serieus genomen. Vanuit Iran volgde al snel de reactie dat er geen plannen zijn om vrijdag in gesprek te gaan. Perswoordvoerder Leavitt gaf daarnaast aan dat Trump geen vaste deadline heeft gesteld voor Iran om met een voorstel te komen.
De zeeblokkade blijft van kracht. Vanuit de Verenigde Staten wordt gesproken over een aanzienlijk economisch effect (circa $500 miljoen per dag aan gederfde inkomsten), terwijl Iran aangeeft niet te zullen onderhandelen zolang de blokkade voortduurt. De recente aanvallen op drie schepen worden gezien als een reactie op de verscherpte situatie. In dit klimaat blijft het scheepsverkeer door de Straat van Hormuz op een zeer laag niveau. Op korte termijn lijkt een uitweg zonder gezichtsverlies voor beide partijen lastig, waardoor de gasmarkt deze realiteit steeds duidelijker begint in te prijzen. De markt opent vanochtend dan ook opnieuw hoger.
Het Pentagon stelde gisteren dat het ruimen van mijnen in de Straat van Hormuz tot zes maanden kan duren. Daarbij werd benadrukt dat mijnenruimactiviteiten pas kunnen starten wanneer het conflict volledig is beëindigd. Zelfs na het einde van de spanningen kan het nog maanden duren voordat het scheepvaartverkeer terugkeert naar normale niveaus, waarbij olie- en LNG-tankers naar verwachting prioriteit zullen krijgen.
Op satellietbeelden van 22 april zijn circa 30 Iraanse “fast attack boats” waargenomen die terugkeren richting de kust. Iran beschikt over een groot aantal van deze kleine, wendbare vaartuigen (meer dan 1.000 in totaal), die geschikt zijn voor het leggen van mijnen, het onderscheppen van schepen en het uitvoeren van kleinschalige aanvallen met raketten. De stelling dat de Iraanse marine volledig zou zijn uitgeschakeld wordt in verschillende analyses betwist; hoewel grote marineschepen beperkt inzetbaar zijn, kan Iran in de Straat van Hormuz met asymmetrische middelen nog steeds aanzienlijke verstoringen veroorzaken.
De oplopende spanningen zijn ook zichtbaar in de gasmarkt. Tussen vrijdag 15 april en 23 april is de gasprijs voor levering mei-26 gestegen van 37,8 euro per MWh naar 44,6 euro per MWh.
Gasvoorraden
De vulling van de gasvoorraden is inmiddels geleidelijk op gang gekomen. De verwachting is dat de Nederlandse opslagfaciliteiten eind juni voor circa 30% gevuld kunnen zijn. Daarmee blijft de voorraad nog steeds ongeveer 27 procentpunten achter op het gemiddelde van de afgelopen vijf jaar.
Door deze relatief lage vulgraad neemt de kans toe dat de overheid via EBN zal ingrijpen om de vulgraad te ondersteunen.
Tegelijkertijd zijn er ook gunstige factoren die de komende periode de druk op de voorraden kunnen beperken. Zo wordt verwacht dat de elektriciteitsproductie uit wind en zon tot en met eind mei bovengemiddeld blijft. In combinatie met de verwachte temperaturen leidt dit tot een beperkte onttrekking uit de gasvoorraden.
Daar staat tegenover dat onderhoud aan Noorse gasvelden een remmende factor vormt voor de aanvoer. Tot half juni zal hierdoor de gaslevering vanuit Noorwegen tijdelijk lager liggen, wat de snelheid van het vullen van de voorraden beperkt
Europese commissie
Door geopolitieke spanningen is de Europese afhankelijkheid van geïmporteerde fossiele energie duidelijker en kwetsbaarder geworden. Verduurzaming is daarmee niet alleen een duurzaamheidsvraagstuk, maar ook een strategisch en economisch thema.
De Europese Commissie heeft daarom het AccelerateEU-plan gepubliceerd, met twee hoofdsporen. Ten eerste komt er een observatie-orgaan dat voorraden van gas, olie, kerosine en andere brandstoffen monitort. Dit moet vroegtijdige signalering van tekorten mogelijk maken en ondersteuning bieden bij herverdeling van voorraden om knelpunten te beperken. Daarnaast wordt ook de productiecapaciteit van raffinaderijen gemonitord.
Het tweede spoor richt zich op versnelling van elektrificatie via het Elektrification Action Plan, dat voor de zomer verschijnt. Dit plan moet barrières wegnemen voor elektrificatie in industrie, transport en bouw. Daarbij is substantiële financiering beschikbaar: circa €219 miljard via de Recovery and Resilience Facility, onder meer voor netverzwaring en subsidies voor elektrificatie.
De richting is helder: bedrijven die investeren in elektrificatie, flexibiliteit en vraagsturing worden minder gevoelig voor geopolitieke gasprijsvolatiliteit. WKK blijft daarbij relevant, maar verschuift van basisvoorziening naar flexibel inzetmiddel. AccelerateEU versnelt zo een bestaande trend waarin energiezekerheid en systeemweerbaarheid belangrijker worden dan optimalisatie van gasinkoop alleen.
Vooruitblik
De vredesbesprekingen rond de Straat van Hormuz liggen momenteel stil. Door de blokkade en het fragiele staakt-het-vuren blijft er een verhoogde spanningssituatie bestaan rond de doorvaart van schepen. Dit houdt de kortetermijn gasprijzen zeer volatiel. Naarmate het conflict langer aanhoudt, neemt de kans toe dat deze risico’s ook geleidelijk doorwerken in de langetermijnprijzen.
Voor het weerbeeld wordt voor de komende periode veel zon en bovengemiddelde temperaturen verwacht. Tegelijkertijd zijn de verwachtingen voor windopwek naar beneden bijgesteld. In combinatie leidt dit tot een hogere inschatting van de elektriciteitsprijzen voor de komende dagen.